Programma 1. Een sociale en vitale gemeente

Geen mutaties groter dan € 25.000.

De koers om de gevraagde transformatie van het sociaal domein te realiseren is vastgelegd in het Integraal beleidskader Sociaal Domein 'Iedereen doet meer 2023-2027'. Deze koers kent twee opgaven: het verstevigen van de sociale basis en het bieden van de juiste hulp en passende ondersteuning. In de kern gaat de transformatie erom dat als de gemeente inwoners eerder ondersteunt in het behouden van hun eigen regie en problemen zo klein mogelijk houden, dit zelfredzaamheid bevordert, persoonlijk leed voorkomt, escalatie tegengaat en zorgkosten drukt.

Uit de gebiedsanalyses, cijfers vanuit de GGD en gesprekken met partners én inwoners blijkt dat het met de meeste inwoners van de gemeente Uitgeest goed gaat. Er zijn veel mensen die kunnen terugvallen op een netwerk als ze hulp nodig hebben en ook veel mensen zijn bereid om hulp te bieden. Dat geldt echter niet voor iedereen. Ook in Uitgeest zijn er inwoners die door omstandigheden extra aandacht of ondersteuning nodig hebben. Daarnaast neemt de zorgvraag van zowel jong als oud de afgelopen jaren toe. Door vergrijzing en het steeds groter wordend tekort aan zorgpersoneel neemt de druk op de zorg ook de komende jaren toe. Hierdoor komt de toegankelijkheid, betaalbaarheid en de kwaliteit van zorg en ondersteuning steeds meer onder druk te staan. 

De afgelopen drie jaar heeft de gemeente op basis van de vastgelegde koers in het Integraal Beleidskader een transformatie ingezet van formele zorg naar een preventieve aanpak. Om hiermee de kwaliteit van leven van alle inwoners te bevorderen en de zorg en ondersteuning ook in de toekomst betaalbaar, toegankelijk en kwalitatief goed te houden. Deze transformatie is in gang gezet en de gemeente kan met haar partners verder hierop voortbouwen. Dit gebeurt op basis van steeds meer uitgelijnd landelijk beleid (Integraal Zorgakkoord en Gezond en Actief Leven Akkoord). Anders werken, vanuit een gezamenlijke verantwoordelijkheid en in samenspel met het zorgdomein, staat hierbij centraal. Deze manier van werken is gericht op preventie en het terugdringen van kosten en gezondheidsachterstanden. De opgave uit het beleidskader is in de gemeente Uitgeest verder uitgewerkt in drie hoofdopgaven met de volgende thema's:

1. Gezond en kansrijk opgroeien
   1. Kansrijke start
   2. Mentale gezondheid jeugd
   3. Gezondheid en leefstijl jeugd
   4. Onderwijs en ontwikkeling
   5. Veilige leefomgeving
2. Bestaanszekerheid
   1. Financiële zekerheid
   2. Zelfredzaamheid en participatie jeugd
3. Gezond en vitaal ouder worden
   1. Zelf- en samenredzaamheid
   2. Mentale gezondheid volwassenen
   3. Gezondheid en leefstijl volwassenen
   4. Ontwikkeling en ontplooiing
   5. Wonen en veilige leefomgeving

Deze thema’s komen terug in de Gebiedsanalyse en focus sociale basis 2026-2027.  Het streven is om de juiste zorg op de juiste plek te blijven bieden en de sociale basis verder te verstevigen waar nodig. De gemeente hanteert hierbij een aantal uitgangspunten:

•    Collectieve ondersteuning heeft, waar mogelijk, de voorkeur boven individuele ondersteuning
•    Versterken van de netwerken rondom de inwoner
•    Maatwerk als het echt niet anders kan
•    Transparante en adequate communicatie met inwoners en samenwerkingspartners en in (interne en externe) samenwerkingscoalities
•    Continuïteit van kwalitatief hoogwaardige zorg, met rechtmatige inzet van financiële zorgmiddelen 

Met deze aanpak en transformatie is het mogelijk voor de gemeente en haar partners om samen de verantwoordelijkheid te nemen en ervoor te zorgen dat iedereen mee kan (blijven) doen.     

Gemeente en partners zetten verschillende interventies (activiteiten, ondersteuning, afspraken en maatregelen) in om de doelen uit het integraal beleidskader te bereiken. Om te kunnen monitoren of deze aanpak ook echt resultaten oplevert, staat in deze begroting een eerste stap om de doelstellingen scherper te formuleren. Ook staat waar dat al kan een resultaat aan de doelstelling gekoppeld. Dit zijn de eerste stappen naar het op termijn scherp en meetbaar kunnen formuleren van het maatschappelijk effect van ingezette interventies, vastgelegd in een in ontwikkeling zijnde monitor. Met de (nog te ontwikkelen) data uit deze monitor kunnen resultaten in komende begrotingen stapsgewijs worden aangescherpt.

Het scherper duiden van het maatschappelijke effect van interventies brengt binnen het sociaal domein altijd het dilemma met zich mee of het effect 1 op 1 toe te schrijven is aan de ingezette interventie. Dit is echter geen reden om ook binnen het sociaal domein op basis van beschikbare data scherpere resultaten te formuleren om te toetsen of doelstellingen worden gehaald. De opgenomen resultaten bij onderstaande speerpunten zijn in deze fase van het monitorproces richtinggevend bedoeld. 

Voor 2026 en verder zijn er een aantal maatschappelijke ontwikkelingen en ontwikkelingen bij het Rijk die van invloed zijn op de sociale opgave. De volgende Rijksontwikkelingen zijn inmiddels bekend, echter is het nog niet altijd duidelijk wat dit voor de gemeente betekent.  

•    Statushouders 
 De wettelijke taakstelling voor het huisvesten en begeleiden van statushouders is de afgelopen jaren gestegen. Ook voor het komend jaar verwachten we een stijging op de taakstelling.  
Statushouders hebben een deelnameplicht aan een inburgeringstraject en krijgen het eerste jaar maatschappelijke begeleiding. Daarnaast heeft de gemeenten de wettelijke verplichting om te zorgen voor huisvesting voor alleenstaande minderjarige vreemdelingen met een status, zodra zij volwassen zijn en zelfstandig kunnen wonen. Deze specifieke groep volgt verplicht onderwijs. 
 Het kabinet heeft het voornemen om de mogelijkheid van de gemeente om in de huisvestingsverordening de urgentie voor statushouders op reguliere huisvesting te schrappen. Door dit voornemen zal de druk op de tijdelijke huisvesting groter zal worden. Het is op dit moment nog onduidelijk of deze wet wordt aangenomen.  
   
 •    Opvang Asielzoekers 
 Sinds de Spreidingswet (1 februari 2024) ligt er een wettelijke taak per gemeente om opvangplekken te realiseren voor asielzoekers. Eind 2024 is de definitieve taakstelling per gemeente vastgesteld door het Rijk. De opgelegde taakstelling geldt voor 2 jaar (tot en met 2026). Het is van belang dat asielzoekers onderdeel uitmaken van de samenleving en kunnen werken of een dagbesteding hebben. 
Op dit moment is het nog onduidelijk wat het landelijk beleid gaat zijn. Totdat er duidelijkheid komt blijven de huidige afspraken over de taakstelling van kracht. 
   
 •    Oekraïense opvang  
Voor de opvang van Oekraïense ontheemden geldt dat er voor 2025 een bekostigingsregeling is vastgesteld, waarmee de inspanningsverplichting kan worden gerealiseerd. Onduidelijk is of dit ook voor 2026 zal worden doorgevoerd. Binnen de BUCH-gemeenten zijn inmiddels 26 opvanglocaties (klein en groot) beschikbaar voor de Oekraïense ontheemden. De plaatsingsplicht loopt via de Veiligheidsregio Kennemerland. 
Wanneer de oorlog in Oekraïne langer duurt, is de verwachting dat een deel van de Oekraïners asiel gaat aanvragen.  

•    Suïcidepreventie  
In 2025 is de wet integrale suïcidepreventie in werking getreden. Met deze wet wordt het beleid om preventief in te zetten op het voorkomen van suïcide en terugdringen van het aantal suïcidepogingen verstevigd. Deze nieuwe wet is onderdeel van de Wet publieke gezondheid. De gemeente ontvangt, middelen van het Rijk. Het gaat om een bedrag van €0,55 per inwoner.  

Korte termijn: Meer zichtbare suïcidepreventie waardoor het taboe doorbroken wordt. 
 Lange termijn: Voorkomen van suïcides en suïcidepogingen. 

•    Van Beschermd wonen naar Beschermd thuis 
 Beschermd wonen biedt begeleiding en huisvesting aan inwoners met een psychische kwetsbaarheid of een verstandelijke beperking die 24 uurs begeleiding en toezicht nodig hebben. Tot op heden zijn de centrumgemeenten, voor Uitgeest is dat de gemeente Alkmaar, verantwoordelijk voor de uitvoering en financiering van Beschermd wonen. De beoogde verschuiving van deze verantwoordelijkheid naar alle individuele gemeenten, is opnieuw uitgesteld. Vooruitlopende op deze ontwikkeling is de samenwerking met de gemeenten en aanbieders in de regio Alkmaar reeds in gang gezet, met financiering van centrumgemeente Alkmaar.  

•    Financiële ontwikkelingen zorgvraag Wmo 
De verwachting is dat het aantal Wmo cliënten de komende jaren toeneemt, dit sluit aan op het voorspelmodel van de VNG en het landelijk beeld. Deze stijging wordt grotendeels veroorzaakt door toenemende vergrijzing, langer thuis wonen met meer ondersteuningsvragen en het afnemend aantal mantelzorgers als gevolg van de vergrijzing.  

Deze ontwikkeling heeft als effect dat de kosten de komende jaren toenemen. Om zicht te houden op de kwaliteit, betaalbaarheid, toegankelijkheid van de zorg en ondersteuning, hebben we bij zowel de Wmo als de Jeugdwet extra aandacht voor de doelmatigheid, rechtmatigheid, kwaliteit en veiligheid van de zorg.  

•    Inkomensafhankelijke eigen bijdrage Wmo 
De invoering van een inkomensafhankelijke eigen bijdrage is een belangrijke maatregel om Wmo-dienstverlening beschikbaar te houden voor inwoners die hulp en ondersteuning het hardst nodig hebben en niet in staat zijn dit vanuit eigen regie en netwerk te organiseren. De invoering van deze inkomstenafhankelijke eigen bijdrage verschuift naar 1 januari 2027 omdat de parlementaire behandeling in de tijd is opgeschoven.  

•    Bestuursopdracht ombuigingen kosten jeugdhulp 
Gemeenten in de regio Alkmaar zien de kosten voor de maatwerkvoorzieningen in het Sociaal Domein, en de jeugdhulp in het bijzonder, jaarlijks sterk stijgen zonder dat hiervoor afdoende financiering beschikbaar is vanuit het Rijk. Landelijke ontwikkelingen zoals de Hervormingsagenda Jeugd en onderzoeken naar de stijgende kosten laten onverlet dat gemeenten financieel onder druk staan. De totale kosten van jeugdhulp in de regio Alkmaar laten in 2024 een kostenstijging van 10% zien t.o.v. de uitgaven in 2023. In deze kostenstijging is de jaarlijkse indexatie niet meegenomen.  
   
In regio Alkmaar verband is een bestuursopdracht in voorbereiding waarin de ambitie is vastgelegd om de totale kosten te stabiliseren op het uitgavenniveau 2023 en dit te realiseren via nog nader te concretiseren maatregelen. In deze begroting 2026 is daarom vooralsnog de realisatie 2024 als 0-lijn gehanteerd.

•    Ontwikkelingen Netwerkorganisatie Regio Alkmaar (NORA)  
De gemeenten Alkmaar, Dijk en Waard, Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo werken intensief samen bij de inkoop en contractmanagement van Jeugdhulp, Wmo en leerlingenvervoer en op inhoud ook op aansluiting onderwijs en jeugdhulp. In 2016 is de Netwerkorganisatie Regio Alkmaar (NORA) gestart. Deze is niet in een formele juridische rechts entiteit vastgelegd.  
Overeenkomstig de afspraken tussen het Rijk en VNG in het kader van de Landelijke Hervormingsagenda Jeugd (Hervormingsagenda) wordt gemeenten gevraagd om de regionale samenwerking te versterken. Op basis van de Hervormingsagenda jeugd moeten de regiogemeenten komen tot een niet-vrijblijvende vorm van samenwerking. Het ministerie van VWS vraagt gemeenten expliciet om de samenwerkingsverbanden voor inkoop jeugd “robuust” te maken en hiervoor de Wet Gemeenschappelijke Regelingen (WGR) als instrument te gebruiken. NORA moet daarom omgezet worden naar een organisatie met rechtspersoonlijkheid.  

Daarom wordt gewerkt aan het formaliseren van de huidige samenwerking in de vorm van een Bedrijfsvoering organisatie (BVO). Bij een BVO hoort een zo eenvoudig mogelijke inrichting passend bij het doel van de uitvoeringsorganisatie voor inkoop en contractmanagement. De gemeenten bepalen het beleid, waar de BVO uitvoering aan moet geven. De beleidsvrijheid van een BVO is dus zeer beperkt. De organisatie beperkt zich als BVO tot uitvoering en bedrijfsvoering. Het personeel komt in dienst van de BVO en de BVO kent een eigen kadernota en begroting die voor zienswijzen worden voorgelegd aan de gemeenteraden. Hiermee wordt de kaderstellende en controlerende rol van gemeenteraden verder versterkt.  
De regio Alkmaar streeft naar besluitvorming door de gemeenteraden eind 2025/ begin 2026. 

•    Nieuwe inkoop 
De gemeente treft voorbereidingen voor de nieuwe inkoop van Wmo begeleiding en Hulpmiddelen. De nieuwe inkoop gaat in op 1 januari 2027. 

•    Wet Proactieve dienstverlening 
De wet Proactieve dienstverlening treedt in werking en introduceert nieuwe verplichtingen voor gemeenten om inwoners actiever en gerichter te benaderen met passende ondersteuning. Dit vraagt om aanpassingen in systemen, processen en personele inzet, wat financiële consequenties met zich mee kan brengen.  

•    Participatiewet in Balans 
De wet brengt wijzigingen in de bijstandsverlening en re-integratieverplichtingen. Het doel is een meer evenwichtige en doelgerichte ondersteuning van inwoners richting werk en participatie. De impact van deze wetswijzigingen op de begroting is op dit moment nog niet volledig te overzien, deze kan impact hebben op de financiële planning en beleidsontwikkeling. 

• Financiële ontwikkelingen Wmo & Jeugd 

Bij het opstellen van de kadernota is een prijsindexatie ingeschat en verwerkt in de begroting. Het gaat om een indexatie van 4%. De definitieve indexaties per onderdeel worden landelijk pas aan het einde van het jaar bekend gemaakt en, indien afwijkend, verwerkt in de 1ste firap 2026. 

• Aanvullend zorg en welzijnsakkoord 

Het Aanvullend Zorg- en Wijlzijnsakkoord (AZWA) is bedoeld als een uitbreiding van het in 2022 gesloten Integraal Zorgakkoord (IZA). Het doel is de samenwerking tussen het sociaal en zorgdomein te versterken en de uitvoering van het IZA te versnellen. Er worden afspraken gemaakt over de verschuiving van zorggelden naar gemeenten. Deze afspraken leiden tot structurele financiering voor gemeenten en besparing (euro's en arbeidscapaciteit) in de zorg. Het Rijk werkt de budgetten en de verdeelsleutels in de komende maanden uit, zodat deze in de eerste firap 2026 verwerkt kunnen worden.  
   

1b.1 Aanpassing huurinkomsten de Zwaan.

Aanpassing van de huur inkomsten de Zwaan naar aanleiding van invoering kostprijs dekkende huur systematiek.

1b.2IJmond Werkt.

De Wet sociale werkvoorziening (WSW) zorgt dat mensen met een handicap kunnen werken met de juiste aanpassingen en begeleiding. Iedereen die in 2014 al onder de WSW voorwaarden viel kan gebruik maken van deze regeling. Dit betekent dat het een aflopende populatie van mensen is. In 2025 maken er 18.74 FTE inwoners van de gemeente Uitgeest gebruik van deze regeling. Ijmond Werkt begeleid ze bij en in het arbeidsproces en de gemeente Uitgeest verloond deze mensen. De loonkosten voor Uitgeest zijn bepaald op basis van het verloop van het aantal FTE. De arbeidsopbrengst (o.a. inkomens subsidies) die deze mensen opleveren zijn niet eerder in beeld gebracht, maar worden nu als inkomsten in de begroting opgenomen (omdat de gemeente Uitgeest op papier de werkgever is). Hier tegenover staan de kosten die Ijmond Werkt maakt om de mensen te begeleiden en de inkomens subsidies te ontvangen. Deze kosten zijn niet eerder in de begroting opgenomen. Door de aflopende populatie en de constante kosten die Uitgeest aan Ijmond Werkt moet betalen zal er tot en met 2026 per saldo nog een financieel voordeel zijn. 

1b.3 Actualisatie begroting Zaffier.

BUIG: De BUIG laat een stijging zien van het bijstandsbestand, dat voor een deel wordt verklaard doordat de afstand tot de arbeidsmarkt van het zittend bestand toeneemt. Dit is een brede ontwikkeling, niet specifiek voor gemeente Uitgeest. De stijging die zich in het bijstandsvolume doorzet, is onder andere dat de leeftijd van bijstandsgerechtigden verandert (vooral 55-plus) en dat de groep die langer in de bijstand zit verder toeneemt. Er is ook een grote instroom van jongeren in de bijstand. Veel van de jongeren uit de jeugdzorg stromen door naar de bijstand vanwege meervoudige (sociale)problematiek. Voorheen konden zij een Wajong uitkering aanvragen, dit is sinds de komst van de Participatiewet niet meer mogelijk. Deze jongeren met een arbeidsbeperking stromen daardoor de bijstand in. Tegelijkertijd is te zien dat bij gemeente Uitgeest er een duidelijke impact is van de taakstelling van de statushouders. Het aantal statushouders dat instroomt in het uitkeringsbestand van de gemeente Uitgeest was 23 statushouders in 2023, 14 statushouders in 2024 en 4 statushouders in 2025. voor 2026 is er rekening gehouden met een gemiddelde instroom van de afgelopen jaren, waarbij de laatste jaren het meest bepalend zijn. Doordat statushouders tussen de 3 en 5 jaar lang gebruik kunnen maken van het recht op inburgering kunnen ze in deze periode tevens gebruik van een bijstandsuitkering. De uitstroom uit de Buig heeft hierdoor een vertragend effect.

Buig inkomsten: De bijdrage vanuit het Rijk voor de bijstandsuitkeringen nemen ligt toe. De begroting is aangepast met €71.000 op basis van de nader voorlopig macrobudget 2025. Op 1 oktober 2025 maakt het Rijk de nieuwe cijfers bekend voor 2025 en verder (gebaseerd op de instroom in de Buig van 2023) en de verwachting is dat het Rijk extra geld beschikbaar stelt. Hierop vooruitlopend is een extra opbrengst opgenomen van €408.000 in 2026 en oplopend naar €810.000 in 2029.

Vangnet uitkering: Vangnet uitkering: Het saldo tussen de Buig inkomsten en Buig uitgaven (inclusief Loonkostensubsidie) is de afgelopen jaren groter geweest dan 7,5% waardoor er recht bestaat op een vangnetuitkering. Bij de berekening voor 2026 zijn wij deels uitgegaan van de werkelijke bijdrage "vangnet 2024" en deels van het verlaagde eigen risico percentage dat van 7,5% naar 5% zal gaan.

Minimabeleid: De toename van de kosten van het minimabeleid kent meerdere oorzaken. Met de komst van Zaffier in 2023 is er vanaf 2025 gestart met realistischer begroten om de begroting van Zaffier beter te laten aansluiten op de gemeentelijke begrotingen. Het realistisch begroten heeft als voordeel dat er meer grip komt op de financiën, dat we minder te maken hebben met onverwachte uitschieters en dat de voorspelbaarheid van de uitgaven toeneemt. Tegelijkertijd kent deze aanpak ook bijeffecten. Doordat we nu dichter bij de werkelijkheid ramen, worden de werkelijke – vaak hogere – kosten zichtbaar. Dat maakt de vergelijking met eerdere jaren lastiger en wekt de indruk dat de uitgaven plotseling sterk zijn gestegen. Dit is echter niet het geval, het is alleen voor dit jaar zichtbaarder geworden. Door de inzet van proactieve dienstverlening worden er meer regelingen ambtshalve toegekend, en neemt het bereik van de minimaregelingen toe. Hierdoor worden meer inwoners bereikt die er recht op hebben. Tot slot speelt de plaatsing van statushouders een rol (42 statushouders in 2023, 25 statushouders in 2024). Daarbij gaat het met name om de relatief hoge kosten van inrichting van de woning.

1b.4 Ombuiging Vrijwilligers Informatie Punt Uitgeest.
Aframing budget deze afname wordt in samenspraak met het VIP gedaan met behoud van kwaliteit van de dienstverlening. 

1b.5 Ombuiging intensiveren jeugdhulp.
Intensiveren jeugdhulpmedewerker en jeugdhulpspecialist om elders een bezuiniging te creëren. 

1b.6 Ombuiging WMO aanpassingen.
Kijkend naar de eerste half jaar cijfers is er sprake van een onder uitputting, hierop is de begroting aangepast.

1b.7 Ombuiging toezichthouder WMO/jeugd.
Verwachte besparing door extra inzet toezichthouder WMO/jeugd.

1b.8 Ombuiging besparing extra inzet jeugdhulpmedewerker
Verwachte besparing door intensiveren jeugdhulpmedewerker en jeugdhulpspecialist.

1b.9 Ombuiging besparing extra inzet toezichthouder WMO/jeugd.
Besparing door de extra inzet van een toezichthouder op WMO/jeugd.

1b.10 Ombuiging extra inzet toezichthouder WMO/jeugd.
Uitbreiding toezichthouder WMO/jeugd. Om elders een bezuiniging te creëren. 

1b.11 Ombuiging inzet extra jeugdhulpmedewerker.
Verwachte besparing door inzet extra jeugdhulpmedewerker.

1b.12 Ombuiging aframing restant beschermd wonen.
Een onder uitputting scherper begroot.

Deze bijlage bevat een overzicht van subsidies die worden verstrekt op basis van de gemeentelijke begroting. Dit vormt één van de juridische grondslagen voor het toekennen van subsidies. Wanneer een bepaalde activiteit wordt uitgevoerd door één of slechts enkele partijen, is het niet noodzakelijk om speciaal voor hen een aparte subsidieregeling op te stellen. In dat geval moeten zowel de naam van de ontvanger als het maximale subsidiebedrag in de begroting worden opgenomen. Het college is bevoegd de subsidie te verlenen, onder voorbehoud van de jaarlijkse vaststelling van de gemeentebegroting door de gemeenteraad. Deze vorm van subsidieverlening voorkomt een onevenredige belasting van het bestuursorgaan.

De gemeente Uitgeest wil dat alle inwoners zich veilig voelen, thuis en in het dorp. Veiligheid vraagt blijvende aandacht van de gemeente en haar partners.. Denk bij partners aan BOA’s, politie, brandweer en woningbouwcorporaties. Veiligheid is een gedeelde verantwoordelijkheid van de gemeente, haar partners en de inwoners De gemeente kiest voor een samenhangende aanpak, met aandacht voor preventie, handhaving en zorg. Ook inwoners en ondernemers worden betrokken bij het voorkomen van vandalisme, criminaliteit en overlast. Het Integraal Veiligheidsplan 2024-2027 beschrijft hoe de gemeente hieraan werkt. Het plan heeft als doel de veiligheid in Uitgeest te vergroten en criminaliteit en overlast te verminderen.

Voor Uitgeest gelden de volgende thema’s als prioriteit:

1. Ondermijnende criminaliteit
2. Online criminaliteit en cybercrime
3. Jeugd en middelengebruik
4. Preventie van High Impact Crimes

Daarnaast besteedt de gemeente extra aandacht aan:

• Crisisbeheersing en rampenbestrijding

Hoe zien we of we dat bereiken?
De politiecijfers en de Veiligheidsmonitor zijn belangrijke ijkpunten voor het veiligheidsbeleid. De Veiligheidsmonitor verschijnt 1x per twee jaar en is een goed meetinstrument voor de subjectieve veiligheid van de inwoners van Uitgeest. Politiecijfers worden periodiek verstrekt aan de burgemeester als bevoegd gezag. Een aantal cijfers is opgenomen als verplichte indicatoren. Indien gewenst, kan de politie deze cijfers (het zogenaamde veiligheidsbeeld) jaarlijks aan de raadscommissie presenteren.

Programma 1c
Geen mutaties groter dan € 25.000.